Terpenen

Wat zijn terpenen en waarom zijn ze belangrijk?

Terpenen zijn een grote groep van organische moleculen die in veel planten, vooral coniferen, geproduceerd worden. Ze zijn verantwoordelijk voor de geur, smaak en kleur van veel planten, maar ook voor hun beschermende en geneeskrachtige eigenschappen. Terpenen spelen een belangrijke rol in de interactie tussen planten en hun omgeving, maar ook tussen planten en mensen. In dit artikel zullen we uitleggen wat terpenen zijn, hoe ze worden gevormd, welke soorten er bestaan en waarom ze zo belangrijk zijn voor de gezondheid en het welzijn van mens en dier.

Belangrijkste punten
Terpenen zijn organische moleculen die uit vijf koolstofatomen bestaanZe worden in veel planten geproduceerd, vooral in coniferen
Terpenen geven planten hun geur, smaak en kleurZe hebben ook beschermende en geneeskrachtige eigenschappen
Terpenen kunnen worden ingedeeld op basis van het aantal koolstofatomenEr bestaan meer dan 30.000 verschillende terpenen
Terpenen hebben een invloed op het endocannabinoïde systeem van mens en dierZe kunnen de effecten van cannabinoïden versterken of verzwakken
Terpenen hebben vele voordelen voor de gezondheid en het welzijnZe kunnen helpen bij stress, pijn, ontsteking, slaap, stemming, geheugen en meer

Hoe worden terpenen gevormd?

Terpenen zijn afgeleid van een eenvoudige bouwsteen die isopreen heet. Isopreen is een molecuul dat uit vijf koolstofatomen bestaat. Door twee of meer isopreen-eenheden aan elkaar te koppelen, kunnen terpenen worden gevormd. Het aantal isopreen-eenheden bepaalt het aantal koolstofatomen in een terpeen. Zo bestaat een monoterpeen uit twee isopreen-eenheden (10 koolstofatomen), een sesquiterpeen uit drie isopreen-eenheden (15 koolstofatomen), een diterpeen uit vier isopreen-eenheden (20 koolstofatomen) en zo verder.

Terpenen worden in planten geproduceerd door speciale enzymen die isopreen-eenheden aan elkaar koppelen. Dit gebeurt meestal in de bladeren, bloemen, schors of hars van de plant. De productie van terpenen wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals het licht, de temperatuur, de bodem, de waterhuishouding en de stress van de plant. Terpenen hebben verschillende functies voor de plant, zoals:

  • Het aantrekken van bestuivers of zaadverspreiders
  • Het afschrikken of doden van herbivoren of parasieten
  • Het beschermen tegen hitte, droogte of uv-straling
  • Het communiceren met andere planten of micro-organismen
  • Het reguleren van de groei of ontwikkeling van de plant

Welke soorten terpenen bestaan er?

Er bestaan meer dan 30.000 verschillende terpenen in de natuur. Sommige terpenen komen in veel plantensoorten voor, terwijl andere uniek zijn voor bepaalde planten. Sommige terpenen hebben een sterke geur of smaak, terwijl andere nauwelijks waarneembaar zijn. Sommige terpenen hebben een eenvoudige structuur, terwijl andere complexe ringvormige of vertakte moleculen zijn.

De meest voorkomende terpenengroep in planten is die van de monoterpenen. Deze omvatten onder andere:

  • Limoneen: een citrusachtige geur die voorkomt in citroenen, sinaasappels, grapefruits en andere citrusvruchten
  • Munt: een frisse geur die voorkomt in munt, basilicum, rozemarijn en andere kruiden
  • Pine: een houtachtige geur die voorkomt in dennen, sparren, eucalyptus en andere coniferen
  • Linalool: een bloemige geur die voorkomt in lavendel, rozen, jasmijn en andere bloemen
  • Myrceen: een aardse geur die voorkomt in hop, mango, tijm en andere planten

Een andere belangrijke terpenengroep in planten is die van de sesquiterpenen. Deze omvatten onder andere:

  • Caryofylleen: een kruidige geur die voorkomt in zwarte peper, kruidnagel, kaneel en andere specerijen
  • Humuleen: een hoppige geur die voorkomt in hop, bier, salie en andere planten
  • Bisabolol: een zoete geur die voorkomt in kamille, cipres, mirre en andere planten
  • Nerolidol: een fruitige geur die voorkomt in sinaasappel, citroengras, gember en andere planten
  • Farneseen: een groene geur die voorkomt in appels, peren, limoenen en andere vruchten

Naast monoterpenen en sesquiterpenen bestaan er ook nog andere terpenengroepen, zoals diterpenen, triterpenen, tetraterpenen en polyterpenen. Deze komen minder vaak voor in planten, maar hebben wel belangrijke biologische functies. Zo zijn diterpenen betrokken bij de synthese van vitamine A, triterpenen bij de synthese van steroïden en tetraterpenen bij de synthese van carotenoïden.

Waarom zijn terpenen belangrijk voor mens en dier?

Terpenen zijn niet alleen belangrijk voor planten, maar ook voor mens en dier. Terpenen hebben namelijk een invloed op het endocannabinoïde systeem (ECS) van mens en dier. Het ECS is een complex netwerk van receptoren, enzymen en moleculen die betrokken zijn bij de regulatie van vele fysiologische processen, zoals pijn, ontsteking, stemming, slaap, geheugen, eetlust en meer. Het ECS wordt geactiveerd door lichaamseigen stoffen (endocannabinoïden) of door plantaardige stoffen (fytocannabinoïden), zoals THC en CBD uit cannabis.

Terpenen kunnen de effecten van cannabinoïden versterken of verzwakken door:

  • Het moduleren van de activiteit of de beschikbaarheid van cannabinoïde receptoren
  • Het beïnvloeden van de afbraak of de opname van cannabinoïden
  • Het synergiseren of antagoniseren met cannabinoïden

Dit wordt het entourage-effect genoemd. Het entourage-effect houdt in dat de combinatie van verschillende cannabinoïden en terpenen meer effect heeft dan de som van de afzonderlijke bestanddelen. Dit verklaart waarom verschillende cannabissoorten verschillende effecten hebben op basis van hun unieke terpeenprofiel.

Terpenen hebben ook vele voordelen voor de gezondheid en het welzijn op zichzelf. Terpenen kunnen namelijk helpen bij:

  • Het verminderen van stress, angst en depressie
  • Het verlichten van pijn, spasmen en ontsteking
  • Het verbeteren van de slaap, de ontspanning en het herstel
  • Het verhogen van de energie, de focus en de creativiteit
  • Het verbeteren van het geheugen, het leren en de cognitie
  • Het stimuleren van het immuunsysteem, de spijsvertering en de stofwisseling
  • Het beschermen tegen oxidatieve stress, infecties en kanker

Terpenen kunnen worden ingenomen via verschillende methodes, zoals:

  • Het inhaleren via aromatherapie of verdamping
  • Het aanbrengen op de huid via massage of crèmes
  • Het innemen via voeding of supplementen

Hoe kun je terpenen gebruiken?

Terpenen zijn niet alleen interessant om te bestuderen, maar ook om te gebruiken. Terpenen kunnen namelijk een positieve invloed hebben op je stemming, gezondheid en welzijn. Er zijn verschillende manieren om terpenen te gebruiken, afhankelijk van je doel, voorkeur en beschikbaarheid. Hier zijn enkele voorbeelden van hoe je terpenen kunt gebruiken:

  • Als je wilt ontspannen of beter wilt slapen, kun je terpenen gebruiken die een kalmerend effect hebben, zoals linalool, myrceen of nerolidol. Je kunt deze terpenen inhaleren via een diffuser of een verdamper, aanbrengen op je huid via een massageolie of een crème, of innemen via een thee of een capsule.
  • Als je meer energie of focus wilt hebben, kun je terpenen gebruiken die een stimulerend effect hebben, zoals limoneen, pine of humuleen. Je kunt deze terpenen inhaleren via een spray of een inhalator, aanbrengen op je slapen of je polsen via een roller of een balsem, of innemen via een smoothie of een snoepje.
  • Als je pijn of ontsteking wilt verlichten, kun je terpenen gebruiken die een pijnstillend of ontstekingsremmend effect hebben, zoals caryofylleen, bisabolol of farneseen. Je kunt deze terpenen aanbrengen op de pijnlijke plek via een zalf of een pleister, innemen via een tinctuur of een druppel, of combineren met cannabinoïden via een cannabisproduct.
  • Als je je immuunsysteem wilt versterken of je spijsvertering wilt verbeteren, kun je terpenen gebruiken die een antibacterieel of antioxiderend effect hebben, zoals munt, eucalyptol of geraniol. Je kunt deze terpenen innemen via een supplement of een siroop, inhaleren via een stoombehandeling of een neusspray, of aanbrengen op je huid via een lotion of een zeep.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe je terpenen kunt gebruiken. Er zijn nog veel meer mogelijkheden om terpenen te combineren en toe te passen. Het belangrijkste is dat je rekening houdt met de volgende factoren:

  • De kwaliteit en de zuiverheid van de terpenen
  • De dosering en de frequentie van de terpenen
  • De interactie en de synergie van de terpenen
  • De individuele reactie en de tolerantie van de terpenen

Terpenen zijn krachtige natuurlijke stoffen die veel voordelen kunnen bieden voor mens en dier. Door meer te weten te komen over terpenen en hun effecten, kun je ze op een verantwoorde en effectieve manier gebruiken. Terpenen kunnen je helpen om je beter te voelen, beter te functioneren en beter te leven.